Seyahat
Sağlık
Otomobil
Moda ve Güzellik
Kültür ve Sanat
Faydalı Bilgiler
Ekonomi
Eğitim
Doğa ve Hayvanlar
Gereklilik kipi , fiillerin yapılmasının zorunlu, gerekli olduğunu bildiren bir kiptir
Bu kip, fiil kök veya gövdelerine -meli, -malı eklerinin getirilmesiyle oluşturulur
Örnekler:
Gereklilik kipi, tavsiye cümlelerinde de kullanılır
Olumsuz zorunluluk, fiile -ma- olumsuzluk ekinin getirilmesiyle yapılır
Örnekler:
7. sınıf fiil kipi, fiillere gelerek fiilin yapıldığı zamanı bildiren ya da eklendiği fiile dilek, istek ve tasarlama gibi anlamlar katan eklerdir. İki ana başlık altında incelenir: 1. Haber (Bildirme) Kipleri: Zaman anlamı taşıyan kiplerdir. Geçmiş Zaman: Eylemin geçmişte yapıldığını bildirir. Şimdiki Zaman: Eylemin şu anda yapıldığını bildirir. Gelecek Zaman: Eylemin gelecekte yapılacağını bildirir. Geniş Zaman: Eylemin her zaman yapıldığını bildirir. 2. Dilek (Tasarlama) Kipleri: Zaman anlamı katmaz, fiillere dilek, istek, şart, gereklilik ve emir anlamları katar. Gereklilik Kipi: Eylemin yapılmasının gerekli veya zorunlu olduğunu ifade eder. Şart Kipi: Eylemin gerçekleşmesi bir şarta bağlıdır. İstek Kipi: Eylemin gerçekleşmesine istek bildirir. Emir Kipi: Eylemin yapılması gerektiğini emir şeklinde bildirir. Örnekler: Geçmiş Zaman: "Dayım dün akşam geldi". Şimdiki Zaman: "Odasında müzik dinliyor". Gelecek Zaman: "Az sonra ders çalışmaya başlayacağım". Geniş Zaman: "Sabahları erken kalkarım". Gereklilik Kipi: "Saat üçte kardeşimi okuldan almalıyım". Şart Kipi: "Yemeğini bitirirse dışarı çıkabilir". İstek Kipi: "Ben de sizinle geleyim mi?". Emir Kipi: "Odanı hemen topla".
Gereklilik ve şart kipi arasındaki temel fark, gereklilik kipinin zorunluluk, kural ve olasılıkları ifade ederken; şart kipinin bir eylemin bağlı olduğu koşulları ve dilek, isteği belirtmesidir. Gereklilik kipi, fiile "-meli" veya "-malı" eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Şart kipi ise fiile "-sa" veya "-se" eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Her iki kip de "-sa", "-se" eklerini kullansa da, gereklilik kipi yalnız başına bir anlam ifade etmez; temel cümledeki yargının gerçekleşmesini şarta bağlayan yardımcı bir öğedir.
Hayır, şart ve dilek kipleri aynı değildir. Dilek kipleri, fiillerin gereklilik, istek, dilek veya emir bildiren hallerinden oluşur ve zaman ifadesi yoktur. Örnekler: Dilek kipi: "Keşke bu akşam sinemaya gitsek". Şart kipi: "Yarın sen de bizimle gelsen".
Dilek kipleri şu eklerle oluşturulur: İstek kipi: "-e, -a" ekleri ile oluşturulur. Dilek-koşul kipi: "-se, -sa" ekleri ile oluşturulur. Gereklilik kipi: "-meli, -malı" ekleri ile oluşturulur. Emir kipi: Ek almaz, kişi ekleriyle çekimlenir. Örnekler: İstek kipi: "Şoför bey, müsait bir yerde ineyim". Dilek-koşul kipi: "Yarın sen de bizimle gelsen". Gereklilik kipi: "Hafta sonuna kadar bu kitabı okumalıyım". Emir kipi: "O mesajı sakın cevap verme!".
Gereklilik kipine örnek cümleler: "Bu zor günlerinde herkes Mithat'ın yanında olmalı." "Biraz daha sağlıklı beslenmelisin." "Gündüzleri değil, geceleri uyumalısın." "Kendine çekidüzen vermelisin." "Bugün ben de mutlaka işe gitmeliyim." "Annen ameliyattan sonra yediklerine çok dikkat etmeli." "Bir şekilde kardeşinin moralini düzeltmeliyiz." "Havalar iyice soğumadan boya işini bitirmeliler." "Banyodan sonra üşütmemek için saçlarını kurutmalısın." "Sağlıklı yaşamak için spor yapmalısınız."
Gereklilik eki, Türkçede -meli, -malı ekleriyle oluşturulur. Örnekler: gelmek - gelmeli; sormak - sormalısın; anlamak - anlamalılar; gitmek - gitmeliyiz. Cümle içerisinde birden fazla gereklilik eki almış kelimeler de bulunabilir. Örnek: konuyla ilgili önce araştırma yapmalı, sonra yazmaya başlamalısın. Olumsuz gereklilik ise fiile -mA- olumsuzluk eki getirilerek yapılır. Örnek: kahveyi azaltmalısın - kahveyi azaltmamalısın.
Türkçede dört dilek kipi vardır: 1. Dilek-şart kipi. 2. Gereklilik kipi. 3. Emir kipi. 4. İstek kipi.
